Stichting Zoogdierenwerkgroep Zuid-holland

Op 18 april 2009 werd een monstertocht georganiseerd in de Alblasserwaard. Op een dergelijke tocht is het de bedoeling om door middel van bat-detectors vanuit langzaam rijdende auto’s een voorgenomen gebied binnen een nacht op het voorkomen van vleermuizen te inventariseren. De gegevens zijn vooral van nut voor een globale verspreiding en voorkomen van vleermuizen in een gebied. Naar aanleiding van een dergelijke tocht kan in sommige situaties meer gericht aanvullende informatie worden verzameld.

De weersomstandigheden waren ideaal voor een dergelijke tocht met uitzondering van een stevige en tamelijk frisse noordenwind (die pas tegen half twaalf ging liggen). Aan het eind van de tocht was de temperatuur ongeveer 9 graden.

Er deden in totaal vijftien mensen aan deze tocht mee. Met de beschikbare mankracht en ervaring was het mogelijk de Alblasserwaard in zes deelgebieden te verdelen. De inzet was om via de beschikbare wegen en paden vooral het landelijke gebied te onderzoeken. Iedereen had tot 00.30 de tijd om het deelgebied zo goed mogelijk in beeld te brengen met detectors.

Er werden in totaal maar liefst 859 waarnemingen van vleermuizen gekarteerd. In vrijwel  alle deelgebieden werden behoorlijke aantallen vastgesteld.
Uiteindelijk ging het om 452 gewone dwergvleermuizen, 308 ruige dwergvleermuizen, 88 laatvliegers, 3 meervleermuizen, 1 watervleermuis, 2 grootoorvleermuizen en 6 ongedetermineerde myotissen. De rosse vleermuis werd niet waargenomen.

De gewone dwergvleermuis werd verspreid door het hele gebied in redelijk vergelijkbare aantallen waargenomen. Alleen in het zuiden en zuidoosten leek de dichtheid wat hoger dan in de overige delen.
Er waren verrassend veel ruige dwergvleermuizen aanwezig. In sommige delen (vooral in het noordwesten) was het aantal ruige zelfs veel hoger dan het aantal gewone dwergvleermuizen. Ook was er een verschil in jachtplaatsen. Veel ruige dwergvleermuizen werden gehoord bij brede watergangen in het open poldergebied, terwijl de gewone dwergvleermuis meer in beschutte jachtplaatsen werd aangetroffen. Ook werden de soorten regelmatig (soms ook met laatvlieger) tegelijktijd gehoord. Dit is mogelijk door de matige wind in de hand gewerkt waardoor beschutte plekken favoriet waren.
De laatvlieger laat een interessant patroon zien; in de westhelft van de Alblasserwaard was de soort maar spaarzaam aanwezig terwijl deze in het oostelijke deel opmerkelijk talrijk was (met name in het noordoosten). Uiteindelijk is de soort in 62 km-hokken aangetroffen (met 1-4 exemplaren per km-hok).
Boven de plassen van het recreatiegebied Slingeland werden drie meervleermuizen gehoord en in de omgeving van Noordeloos werd een watervleermuis opgegeven. De waarnemingen van niet nader gedetermineerde myotissen in de omgeving van Ameide hebben, na analyse, zeer waarschijnlijk ook betrekking op watervleermuizen. Het is de moeite waard om naar aanleiding van deze meldingen deze omgeving nog eens nader te onderzoeken.
Een van de twee grootoorvleermuizen werd uitvliegend gehoord en gezien in het kerkgebouw van Schelluinen, het andere dier werd met de detector gehoord bij Pinkeveer.

Meldingen van andere diersoorten bestaan uit drie snorrende veenmollen in de omgeving van Kinderdijk, diverse hazen, een konijn bij Alblasserdam, een Steenuil in Polder Langerak, twee roepende groene kikkers en een overstekende Bosmuis bij Bleskensgraaf.

Ik vond het een heel geslaagde avond met dank aan Bertrik, Niels, Wouter, Eric, Mariska, Anton, Gerben, Caroline, Jeroen, Rudy, Bart en Odile en natuurlijk ook aan Nel Welschen en Jos van de Natuur- en Vogelwacht Alblasserwaard voor het beschikbaar stellen van hun onderkomen en eten & drinken.


Kees Mostert